İyot Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Yorum 0 Yazarı: Kategori: Genel
21 Ekim 2015

Kemerburgaz Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim dalı’ndan Yrd. Doç. Dr. Engin Türkmen; iyot kullanımı ile ilgili şu bilgileri verdi:

İyot nedir, genellikle vücudun nerelerinde bulunur?

Bir element olan iyot, vücut için gerekli çok önemli maddelerden bir tanesidir. Vücudumuzun sadece bir bölgesinde bulunuyor ve bu bölgeden vücut için metabolizma hızını ayarlayan tiroit hormonları üretiyor. Yani tiroit hormonlarımızın ana maddesi iyottur ve bu vücudumuzun tiroit dokusunda bulunup orada depolanıyor.

İyodun vücudumuzdaki görevleri nelerdir?

İyottan oluşan Tiroid hormonları vücudumuzun metabolizma hızını ayarlayan çok önemli hormonlardır. Vücudumuzun sıcaklığından, bağırsak hareketlerinden, terlemeden, kalp atım hızına kadar bütün metabolizmayı ayarlayan hormonların ham maddesidir.

İyottan oluşan tiroid hormonları vücudumuzun ısısını optimal seviyede (37 derece) tutmaya yardımcı olmaktadır. Bu ısının sağlanması için gerekli bütün işlemleri ayarlar. Vücudu ısıtmak için yağların yakılması ya da depolanması gibi faaliyetlerde görev yapar. Bu vücut ısısını ayarlarken terlemeyi de devreye sokarak cilt neminide ayarlar. Kalbin yavaş veya hızlı çalışmasında rol alır. Barsak hareketlerinin düzenlenerek günlük dışkılama faaliyetlerinin sağlanmasına yardımcı olur. Uykumuzu ve dolayısıyle Sirkadien Ritim dediğimiz gündüz çalışma ve gece dinlenme periyotlarının ayarlanmasında rol alır.

İyot yetersizliğinin oluşmasındaki faktörler nelerdir?

iyodluAslında sularda, sebzelerde, tuzda bir miktar iyot bulunmaktadır. Ancak İyot miktarı yeterli olsa bile, iyot emilimini azaltan guatrojen maddelerin tüketimi durumunda bu kişilerde iyot emiliminin azalmasına bağlı olarak iyot eksikliği görülebilir. Dolayısıyla yaşadığımız yerde iyot yeterli miktarda olsa bile beslenme alışkanlığımız içerisinde aşırı miktarda kara lahana turp gibi guatrojen maddelerin aşırı miktarda tüketilmesi sonucu iyot eksikliği görülebilir.

İyot eksikliği belirtileri nelerdir?

İyot eksikliğinde bir takım hastalıklar ortaya çıkabilmektedir. Yeterli miktarda iyot alınmaması durumunda Titoid bezinde büyüme (Guatr) ve yine tiroit hormonu yapılamadığı için Hipotiroidi dediğimiz hastalıklar ortaya çıkabilmektedir.
İyot eksikliği ve buna bağlı hipotiroidi tablosunda olduğunda kişide devamlı uyku hali, halsizlik, yorgunluk gibi belirtiler ortaya çıkıyor. Bağırsaklarda kabızlık görülüyor. Tiroit hormonunun az çalışmasına bağlı olarak bağırsaklarda hareketler yavaşladığı için kabızlık ortaya çıkıyor. Kalpte bu hormondan etkilenebiliyor, az olduğunda da kalp ritminde yavaşlama meydana geliyor. Cildin altında ödem oluşuyor, gözaltı şişlikleri ortaya çıkıyor, kişide ödem artışı meydana geliyor. Kemiklerde bir takım bozukluklar meydana gelebiliyor. Metabolizma da bundan etkileniyor az çalıştığında kolesterol yüksekliği daha fazla görülüyor.

İyot yetersizliği nedeniyle ilerde çocuklarda ve yetişkinlerde hangi hastalıklar meydana gelebilir? Niçin?
İyot yetersizliği eğer anne karnında başlıyor ise çocuğun geri zekalı (kretenizm) doğmasına yol açıyor. Bu nedenle gebe annelerin muhakkak tiroit hormon eksikliği dediğimiz hipotiroidi tablosunu araştırması için bir Dahiliye hekimine başvurmasını öneriyoruz. Şayet bu tablo var ise gebelik süresince kişinin tiroit ilacı kullanması gerekmektedir. Çünkü çocuğun anne karnında tiroit hormonları yetersiz olduğundan belli bir süre annenin tiroit hormonuna ihtiyaç duyar. Buda Çocuğun beyin gelişimi için çok ama çok önemlidir. Eğer annede tiroit hormon yetersizliği var ise; bu durum da çocukta da tiroit yetersizliğine bağlı beyin gelişiminde kusurlar meydana getirebilir. Dolayısıyla çocuğun sağlıklı doğması ve beyin fonksiyonlarının yeterli derecede gelişimi için tiroit hormonlarının annede muhakkak optimal düzeyde olması lazım.

Amerika’da her gebeye çok düşük miktarda tiroit hormonları verildiğini görüyoruz. Biz Türkiye de bunu önermiyoruz, önemli olan ölçüm yapıp iyot seviyesini optimal seviye de tutup bu sekil de iyodun depolandığı tiroit hormon seviyelerini belirleyip gebeye uygun dozda aylık takiplerle tiroit hormonu vermektir. Bu konu ile ilgili çok sık gördüğümüz bir yanlış, gebelerin bunu kullanırken ebeveynleri, komşuları ya da bilen biri tarafından akıllarını çelip kullandıkları tiroit hormonlarının bıraktırılması, doğacak çocukta ciddi sağlık problemlerine sebep olabilmektedir. Bunun önüne geçmek için muhakkak gebelerin tiroit hormonu replasmanı, iyot eksikliği varsa iyot tedavisi yapılması gerekmektedir.

Eğer hasta gebe kalacak ise bu durumda gebelik öncesi testlerinin daha sık yapılması ve gebelik boyunca aldığı dozdan daha fazla tiroit bezi hormonu alması gerekir. Gebelikten sonra da hem çocuğun hem de annenin takip edilmesi gerekir.

Gebelikte oluşan iyot fazlalığı ile ilgili nelerin yapılması gerekiyor?

Tiroit hormonlarının fazlalılığını azaltıcı yönde tedavilerimiz var. Bazı ilaçları kullanarak, hormonları optimal düzeye getirip çocuğun etkilenmemesini sağlayabiliyoruz.

Hipertansiyonu olup da tuz kısıtlanan annelere iyot alımı için nasıl bir tedavi uygulanıyor?

Ülkemizde iyot eksikliği sıkça görülür. Bu nedenle tuzun içerisine sürekli iyot katılır. Fakat hipertansiyonu olan vakalarda biz tuz kullanmayı önermiyoruz. Tiroit hormon eksikliği ya da normal düzeyde olanlara iyotlu tuz kullanımını öneriyoruz. Biz burada öncelikle kişide iyot metabolizmasını ölçüp tiroit hormon ölçümlerini yapıp buna göre kişiye özel diyet, tuz kullanımını belirliyoruz.

İyot eksikliği olan kişilerin tedavisi nasıldır? iyot yetersizliğine karşı tuzun iyotlanması dışında başka yöntemler nelerdir? Hangi yiyecekler iyot açısından zengindir?

İyot eksikliği olan kişilerde eğer sağlıklı ve herhangi bir sakınca yok ise iyotlu tuz kullanımını öneriyoruz. Ancak kişide guatr ve iyot eksikliğine bağlı hipotiroidi gelişirse bu tür vakalara İyotlu tuz ve beraberinde tiroit hormonu vermek yerinde olabilir. Bazen sadece ham maddeyi yani iyotu vermek bile tiroit bezinin küçülmesine yol açabiliyor.

Ama biz biliyoruz ki bazen tiroit bezi büyümesi iyot eksiliğine bağlı değil de nodüllere bağlı olabilir. Bunlar bir nevi küçük tümöral oluşumlardır. Bunlara bağlı büyümelerde olacaktır. Bunların tedavisinde farklı bir yol uygulanmaktadır. Bazen tiroit bezinin büyümesini engelleyen ilaçlar kullanıyoruz. Bu ilaçlar tiroit bezinin tiroit hormon üretimini bloke eden ilaçlardır. Bu ilaçları kullanırken de beraberinde iyot vermemek lazımdır. O zaman şöyle bir şey ile karşılaşabiliyoruz. İyot vücut için çok önemli bir maddedir. İyodu bir petrol gibi düşünün. Tiroit hormonunu da benzin gibi düşünün. İyodun eksikliğinde oluşan belirtilerle, fazlalığında oluşan belirtiler farklıdır. Dolayısıyla bunu tedavi ederken önce optimal olarak kişinin metabolizmasında bu tiroit bezinin çalışma hızının ölçülmesi gerekir. Tiroit bezinin çalışma hızının ölçülmesi basit bir kan testi ile ortaya çıkarılabilir. Nodüller, küçük tümöral oluşumlar, kistler bunlar tiroit ultrasonu ile kolayca ortaya çıkartılabilir. Yapmamız gereken şey şudur: öncelikle bir dahiliye uzmanına gidip tiroit hormon testi ve ultrasonu yaparak, tiroidimizin nasıl çalıştığını tespit etmek gerekir. Eğer normal seviyede çalışıyorsa günlük rutin iyotlu tuzumuzu kullanabilir, günlük aktivitelerimize devam edebiliriz. Ancak az çalışıyor ve hipotiroidi varsa muhakkak bunun sebebinin araştırılması gerekir. Eğer iyot eksikliğine bağlı ise iyot vermek lazım. İyot eksikliğine bağlı değil de tiroit bezi tembelliği ise hastaya tiroit bezi hormonu vermek lazım.

Bazı besinlerde özellikle şeftali, brokoli ve yeşil yapraklı sebzelerin çoğunda iyot bulunmaktadır. Bunların tüketilmesi yeterli miktarda iyot alımını sağlar demek çok doğru değildir. Destekleyici olarak bu besinler kullanılabilir. Ben iyodumu sadece brokoliden alıyorum ya da sadece şeftali yiyerek alıyorum demek doğru değildir. Dolayısıyla kantitatif ölçümlerin önemi burada ortaya çıkıyor. Sadece yiyecekler ile iyot dengesini sağlamak bazen mümkün olmuyor. Bu nedenle belirli aralıklarla metabolizma ölçümlerinin yapılmasında fayda vardır. İyot eksikliğinde ortaya çıkan belirtilerden biri de kabızlıktır. Her yaşta görülebilse de yaşlılar bu durumdan çok daha fazla etkilenmektedir. Hasta bize kabızlık şikayeti ile gelir, bitkisel çayları içtiğini, karnının şiştiğini, kabızlık ilacı ve kolonoskopi yaptırdığı halde bir türlü kabızlığının geçmediğini söyler. Metabolizma testlerini yaparız ve hastanın tiroidinin az çalıştığını buluruz. Küçük bir tiroit ilacı vererek hastanın bağırsak hareketlerini düzene sokabiliriz. Ya da hasta devamlı uykulu, yerinden kalkamayan, ayakları şiş bir şekilde getirilir. Bu hastaya da ölçümler yaptıktan sonra uygun dozda tiroit ilacı verdiğimizde hastanın tüm semptomları ortadan kalkabiliyor.

İyotlu tuz kullanımında nelere dikkat etmek gerekir?

Tuzdaki iyot ısı, ışık ve nemden olumsuz etkileniyor. Bunu önlemek için iyotlu tuz, renkli, kapaklı bir kapta veya dolap içinde ışık almayacak şekilde saklanmalı, saklandığı yer kuru olmalıdır. Yemek pişirirken iyotun kaybolmaması için yemek ateşten indirildikten sonra veya sofrada yerken ilave edilmelidir.

Guatrojen besimler iyot yetersizliğine sebep olabiliyor. Bunlar hangileridir? Bunu önlemek için bu yiyeceklerin tüketimi nasıl olmalıdır?

Türkiye iyot eksikliği için endemik bir ülkedir. Ortamda iyot miktarı yeterli olsa bile iyot emilimini azaltan guatrojen maddelerin tüketimi durumunda bu kişilerde yeniden iyot eksikliği görülebilir. Karalâhana, Brüksel lahanası, turp, şalgam gibi maddeler guatrojen besinlerdendir. Bu besinlerden aşırı tüketilmesi durumunda iyot yetersizliği ortaya çıkabilir. Bu nedenle özellikle sıkça tüketilen bu besinlere karşı, iyotlu tuz kullanımına dikkat edilmesi gerekir.

İyot fazlalığının nedenleri nelerdir? Belirtileri nelerdir?

Çok fazla iyot tüketimi kişilerde iyot fazlalığına sebep olmaktadır. Tuzun içerisinde bulunan iyodu sık kullanmak bu rahatsızlığa neden olur. Bazı kişiler yemeğin tadına bakmadan direk bol tuz dökerler. Aşırı miktarda iyot içeren yiyeceklerden yemekte iyot fazlalığına sebep olmaktadır. İyodun depolandığı yer olan tiroit bezinin çok çalışması durumunda; kişide çarpıntı sinirlilik, terleme, ellerde uyuşma, titreme, ishal, nemli terli ince bir cilt, yağlı saçlar ve yine bir takım belirtiler görülür.

İyot fazlalılığı ne gibi rahatsızlıklara yol açar? İyot fazlalığı olan bir kişinin nelere dikkat etmesi gerekir? Tedavileri nasıldır?

Aşırı derecede hızlı çalışan, aşırı miktarda hormon üreten bir hastaya dışarıdan iyotlu tuz verirseniz hasta daha da kötü olur. Tiroid bezinde büyüme görülür. Dolayısıyla her hastaya iyotlu tuz önermiyoruz. İyot eksikliği varsa ve buna bağlı büyüme varsa hasta iyotlu tuz kullanabilir ama hipertiroidi varsa tiroit bezleri çok çalışıyor ve buna bağlı bir büyüme varsa buna iyotlu tuz kullanmayı önermiyoruz.
Tiroit hormonu çok çalışan ve bu belirtiler görülen kişilerin dışarıdan iyot alması sakıncalıdır. Çünkü alınan iyot tiroit bezine gidip orada hormona çevirip yine kana salınıp kişinin tiroit zehirlenmesine sebep olabilmektedir. Dolayısıyla bazı hastalarda iyot kullanımını yasaklıyoruz. Tüm bunları kantitatif testler ile belirleyip kişiye özel tedaviyi gerçekleştiriyoruz.

Sosyal Medyada Paylaşmak İster misiniz?
FacebookTwitterGoogle+PinterestLinkedInEmail